Çocuğum Okula Alışamadı: Okula Uyum Süreci Ne Zaman Destek Gerektirir?

Çocuğum Hâlâ Okula Alışamadı, Bu Normal mi?

Eylül ayı çoğu çocuk için yeni öğretmeni tanıma, sınıfın düzenini keşfetme, arkadaşlık ilişkileri kurma ve ayrılığa alışma süreciyle geçti. Ekim ayına geldiğimizde ise bazı çocuklar okula rahatlıkla uyum sağlarken bazı çocukların hâlâ sabahları ayrılmakta zorlandığını, okula gitmek istemediğini veya okul konusunda kaygı yaşadığını görebiliyoruz.

Peki okullar açılalı birkaç hafta olmasına rağmen çocuğunuz hâlâ okula alışamadıysa endişelenmeli misiniz?

Aslında okula uyum süreci her çocuk için aynı şekilde ve aynı sürede ilerlemez. Çocuğun mizacı, daha önceki ayrılık deneyimleri, öğretmeniyle kurduğu ilişki, arkadaşlıkları ve okul deneyimleri bu süreci etkileyebilir. Üstelik yalnızca ilk kez okula başlayan çocuklar değil; okul veya öğretmen değişikliği yaşayan ya da uzun bir yaz tatilinin ardından yeniden okul düzenine dönen çocuklar da uyum sağlamakta zorlanabilir.

Bu nedenle geçen haftaları saymak yerine çocuğun ilk günden bugüne nasıl bir değişim gösterdiğine bakmak daha anlamlıdır.

Okula Uyumda Zorlanma Nasıl Anlaşılır?

Bir çocuk sabah ebeveyninden ayrılırken hâlâ zorlanıyor ancak kısa bir süre sonra sınıfa katılıyor, öğretmeniyle ilişki kuruyor, oyun oynuyor ve gününü sürdürebiliyorsa uyum sürecinin ilerlediğini düşünebiliriz.

Ancak haftalar geçmesine rağmen zorlanmada azalma olmaması biraz daha yakından değerlendirilmelidir.

Okula gitmek istememe, yoğun ayrılık tepkileri, okula gitmeden önce tekrarlayan karın ağrısı veya mide bulantısı gibi bedensel yakınmalar, uyku düzeninde değişiklikler ya da okul içerisinde oyuna ve etkinliklere katılmakta güçlük yaşama çocuğun zorlandığını gösterebilir.

Burada tek bir davranıştan hareketle “Çocuğumun uyum problemi var.” sonucuna ulaşmak doğru değildir. Davranışın ne kadar yoğun olduğu, ne kadar süredir devam ettiği ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği birlikte değerlendirilmelidir.

Ebeveynler Okula Uyum Sürecini Nasıl Destekleyebilir?

Çocuğunuz “Okula gitmek istemiyorum.” dediğinde onu hemen ikna etmeye veya kaygısını ortadan kaldırmaya çalışmak yerine öncelikle yaşadığı duyguyu anlamlandırmasına yardımcı olabilirsiniz.

“Okulda korkacak hiçbir şey yok.” yerine;

“Bugün benden ayrılmak sana biraz zor geliyor.”

demek, çocuğa duygusunun görüldüğünü hissettirebilir.

Vedalaşmaların kısa ve öngörülebilir olması da önemlidir. Her sabah benzer bir vedalaşma rutini oluşturmak, çocuğun ayrılığın ardından ebeveyninin yeniden geleceğine ilişkin deneyimini güçlendirir.

Okula uyum yalnızca okul kapısında gerçekleşmez. Evde uyku, ekran kullanımı ve sabah hazırlanma gibi rutinlerin yeniden düzenlenmesi de çocuğun okul yaşamına adapte olmasını kolaylaştırabilir.

Bir diğer önemli destek alanı ise oyundur.

Çocuklar yaşadıklarını her zaman konuşarak anlatmazlar. Özellikle okul öncesi dönemde oyun, okulda yaşanan duyguların ifade edilebildiği önemli bir alan olabilir.

Evde oyuncaklarla bir okul kurabilir ve bu kez çocuğunuzu öğretmen yapabilirsiniz. Siz öğrenci olup kuralları karıştırabilir, komik hatalar yapabilirsiniz. Hatta tamamen saçma okul kuralları oluşturabilirsiniz:

“Okulda kitap yemek yasaktır!”
“Okula girerken ayakkabılar ellere giyilir!”

Özellikle hata yapmaktan çekinen, kurallara uyum sağlamakta zorlanan veya öğretmeninin beklentilerini karşılayamamaktan endişe eden çocuklarda bu tür oyunlar okulda yaşanan gerilimin oyun alanına taşınmasına yardımcı olabilir.

Ne Zaman Destek Alınmalı?

Ekim ayına gelmiş olmak, her çocuğun artık okula tamamen alışmış olması gerektiği anlamına gelmez. Bazı çocukların yeni bir ortama güven geliştirmek için daha fazla zamana ihtiyacı olabilir.

Ancak haftalar geçmesine rağmen zorlanmada herhangi bir azalma görülmüyorsa, okul kaygısı giderek artıyorsa, çocuk okula gitmeyi yoğun biçimde reddediyorsa veya yaşanan durum çocuğun ve ailenin günlük yaşamını belirgin şekilde etkilemeye başladıysa profesyonel destek düşünülebilir.

Çünkü burada amaç yalnızca çocuğun ağlamadan okula gitmesini sağlamak değildir. Asıl önemli olan çocuğun neden zorlandığını anlayabilmektir.

Bazen çocuğun biraz daha zamana ihtiyacı vardır. Bazen okul ve aile arasındaki yaklaşımın yeniden düzenlenmesi gerekir. Bazı durumlarda ise ayrılma kaygısı, akran ilişkileri veya okul içerisinde yaşanan başka bir güçlüğün daha ayrıntılı değerlendirilmesine ihtiyaç duyulabilir.

Her çocuk okula kendi hızında uyum sağlar. Ancak zaman geçmesine rağmen zorlanma azalmıyorsa, davranışı değiştirmeye çalışmadan önce bu davranışın bize ne anlatmaya çalıştığını anlamak önemlidir.

Uzm. Psk. Gizem Konuklar
Çocuk, Ergen ve Yetişkin Psikolojik Danışmanlık – İzmir